همه‌چیز درباره هوش‌مصنوعی GPT-5

مدل جدید OpenAI از یک سو بازی‌های پیچیده می‌سازد و از سوی دیگر در محاسبه ساده ریاضی می‌ماند؛ این هوش مصنوعی احمق است یا نابغه؟
شرکت OpenAI سرانجام در تاریخ ۷ آگوست ۲۰۲۵ از GPT-5 رونمایی کرد: مدلی که خود شرکت ادعا می‌کند «هوشمندترین، سریع‌ترین و مفیدترین مدل» آن‌ها تا به امروز است و پیشرفت‌های چشم‌گیری در زمینه‌های کدنویسی، نوشتن، ریاضیات، سلامت و درک بصری دارد.

به‌گفته‌ی OpenAI، مدل GPT-5 یک سیستم یکپارچه است که می‌داند چه زمانی باید سریع پاسخ دهد و چه زمانی برای پاسخ‌های «سطح متخصص»، بیشتر فکر کند. این مدل برای همه‌ی کاربران ChatGPT دردسترس است، اما مشترکین پلاس اعتبار بیشتری برای استفاده از مدل دریافت می‌کنند و مشترکین پرو به نسخه‌ی GPT-5 Pro با توانایی استدلال بیشتر دسترسی خواهند داشت.

سم آلتمن، مدیرعامل شرکت، GPT-5 را با یک «متخصص در سطح دکترا» مقایسه کرد و آن را گامی مهم در مسیر دستیابی به هوش مصنوعی انسان‌گونه (AGI) خواند؛ یعنی همان هدفی که OpenAI از ابتدا برای رسیدن به آن تاسیس شده بود؛ اما تنها پس از ۲۴ ساعت از عرضه‌ی اولیه‌، موجی از ناامیدی، تمسخر و خشم در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاد:‌ کاربرانی که اشتراکشان را لغو می‌کردند، منتقدانی که از ترکیدن حباب هوش مصنوعی می‌گفتند و نمونه‌های مضحکی از خطاهای فاحش مدل جدید که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شد.

یکی از جنجالی‌ترین پست‌های ساب‌ردیت ChatGPT با بیش‌از ۶هزار رای مثبت و ۲هزار کامنت، این مدل را «افتضاح» خواند و از «پاسخ‌های کوتاه و ناکافی، لحن کلام آزاردهنده‌تر و تصنعی و شخصیت بی‌روح» آن انتقاد کرد. بسیاری از نبود مدل‌های قدیمی‌تر مثل GPT-4o، محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تر در استفاده و «عملکرد ضعیف‌تر» مدل جدید گله‌مند بودند و می‌گفتند GPT-5 برخلاف تبلیغات اغراق‌آمیز سم آلتمن، درواقع پسرفت کرده است.

البته در سوی دیگر ماجرا، توسعه‌دهندگان و کاربران حرفه‌ای هم بودند که با شگفتی از قابلیت‌های خارق‌العاده‌ی GPT-5، از ساخت بازی‌های کامپیوتری پیچیده در چند دقیقه و حل مسائل دشوار کدنویسی در یک چشم به هم زدن می‌گفتند.

اما واقعیت چیست؟ آیا GPT-5 واقعا «افتضاح» است و نسل بشر قرار نیست هرگز به AGI برسد؟ یا GPT-5 دقیقا در همان مسیری است که اوپن‌ای‌آی از مدت‌ها پیش برای آینده‌ی تکنولوژی ترسیم کرده و مشکل، جای دیگری است؟

GPT−5 جدیدترین و پیشرفته‌ترین مدل هوش مصنوعی مولد شرکت OpenAI و جانشین GPT−4 است. گفته می‌شود این مدل «بسیار هوشمندتر، دقیق‌تر و سریع‌تر» از مدل‌های قبلی خود است، طوری‌که سم آلتمن اظهار داشت تجربه‌ی بازگشت به GPT−4 پس از استفاده از GPT−5 برایش «بسیار رقت‌انگیز» بود.

GPT−5 دردسترس همه‌ی کاربران، از کاربران رایگان ChatGPT گرفته تا مشتریان بزرگ شرکتی، قرار گرفته است. با این حال، سطح دسترسی و قابلیت‌ها براساس نوع اشتراک کاربر متفاوت است:

کاربران رایگان: به GPT−5 با محدودیت استفاده دسترسی خواهند داشت و پس از آن به مدل سبک‌تر «GPT−5−mini» منتقل می‌شوند.
کاربران پلاس: اعتبار بیشتری نسبت‌به کاربران رایگان دارند.
کاربران پرو: دسترسی نامحدود به GPT−5 استاندارد و دسترسی به مدل قدرتمندتر «GPT−5 Pro» دارند.
کاربران شرکتی/آموزشی/تیم: مدل پیش‌فرض آن‌ها GPT−5 خواهد بود.

مدل GPT−5 مهارت‌های کدنویسی پیشرفته‌تری دارد، طوری‌که به کاربران اجازه می‌دهد بدون دانش کدنویسی، اپلیکیشن بسازند و به‌سرعت طرح‌های خود را ویرایش کنند؛ مثلا می‌توان در عرض چند دقیقه یک اپلیکیشن آموزش زبان فرانسه یا یک بازی ساده ساخت. کاربران همچنین می‌توانند با تغییر رنگ چت‌ها و انتخاب شخصیت چت‌بات مانند «بدبین» (Cynic)، «ربات» (Robot)، «شنونده» (Listener) یا «خوره» (Nerd)، تجربه‌ی خود را شخصی‌سازی کنند.

اما نکته‌ی اصلی درباره‌ی GPT-5 جای دیگری است؛ تا پیش از این، کاربران OpenAI با منویی از مدل‌های مختلف روبرو بودند: GPT-4o، GPT-4.1 و GPT-4.5. اما GPT-5 یک «سیستم یکپارچه» است که به طور خودکار درخواست کاربر را تحلیل و آن را به مناسب‌ترین مدل ارسال می‌کند. البته کاربران نسخه‌ی پلاس، پرو و تیم همچنان می‌توانند بین GPT-5 یا GPT-5 Thinking (برای مسائل پیچیده‌تر که نیاز به استدلال چندمرحله‌ای دارند) انتخاب کنند و کاربران پرو و تیم به GPT-Thinking Pro (برای حل چالش‌برانگیزترین مسائل) دسترسی خواهند داشت.

هدف از ارائه‌ی هوش مصنوعی یکپارچه این بود که با برداشتن بار انتخاب مدل از دوش کاربر، تجربه‌ی کاربری ساده‌تر شود. اما این تصمیم برای خود شرکت هم سودآور است:‌ ارائه خدمات به ۷۰۰ میلیون نفر در هفته، آن هم با مدل‌های پیشرفته‌ای که هزینه‌ی محاسباتی سرسام‌آوری دارند، چالش بزرگی است.

راه‌حل OpenAI، استفاده از معماری جدید «ترکیبی از مدل‌ها» (Mixture-of-Models یا MoM) به‌جای معماری سنتی «ترکیبی از متخصصان» (Mixture-of-Experts یا MoE) بود. این سیستم جدید از یک «مسیریاب آنی» بهره می‌برد که مانند یک اپراتور هوشمند، براساس پیچیدگی درخواست و نوع مکالمه، تصمیم می‌گیرد که کدام یک از اعضای خانواده‌ی GPT-5 باید به درخواست پاسخ دهد.

به‌گفته‌ی OpenAI، عملکرد این مسیریاب به‌کمک بازخوردهای واقعی، مانند تغییر مدل توسط کاربر، نرخ ترجیح پاسخ‌ها و ارزیابی صحت عملکرد، بهتر می‌شود. در شرایطی هم که اعتبار استفاده به پایان برسد، نسخه‌های کوچک‌تری از هر مدل وظیفه‌ی پردازش درخواست‌های باقی‌مانده را برعهده خواهند گرفت. آن‌طور که OpenAI می‌گوید، «چشم‌انداز آینده، ادغام تمامی این قابلیت‌ها در یک مدل واحد و یکپارچه است.»

دغدغه‌های ایمنی GPT-5
هرچه‌قدر هوش مصنوعی قدرت‌مندتر می‌شود، نگرانی‌های امنیتی آن بیشتر می‌شود. همین چند وقت پیش بود که گوگل با انتشار گزارش عملکرد Gemini 2.5 Deep Think، جدیدترین و قدرتمندترین مدل هوش مصنوعی خود، عنوان کرد که این مدل به «آستانه‌ی هشدار اولیه» برای سطح خطر مربوط به حوزه‌ی CBRN (توانایی مدل در کمک به توسعه سلاح‌های شیمیایی، بیولوژیکی یا هسته‌ای) رسیده است.

براساس آنچه نمودار‌ها نشان می‌دهند، مدل جدید نه‌تنها در تمام انواع سوالات، از نیت خوب گرفته تا سوالات حساس با کاربرد دوگانه و بدخواهانه، به طور قابل‌توجهی ایمن‌تر از مدل قدیمی (OpenAI o3) عمل می‌کند، بلکه این ایمنی را به قیمت از دست‌دادن کارایی به دست نیاورده است. درواقع، مدل جدید، طبق ادعای اوپن‌ای‌آی، حتی در پاسخ‌های ایمن خود نیز مفیدتر ظاهر شده و به جای رد کردن درخواست‌های حساس، راهکارهای جایگزین و ایمن ارائه می‌دهد.

شاید مهم‌ترین دستاورد این روش جدید، کاهش چشم‌گیر «شدت خطر» در اشتباهات باشد. درحالی‌که مدل قدیمی در صورت اشتباه، مستعد تولید پاسخ‌های بسیار خطرناک (High Severity) بود، اشتباهات مدل جدید عمدتاً در سطح خطر کم یا متوسط باقی می‌مانند که خبر از کاهش قابل‌توجه ریسک بروز خطاهای فاجعه‌بار می‌دهد.

عملکرد مدل GPT-5 در بنچمارک‌ها
نتایجی که OpenAI از بنچمارک‌های GPT-5 منتشر کرده، واقعا چشمگیرند.

مثلا در آزمون‌های استاندارد آکادمیک و تخصصی، جهش قابل‌توجهی را نسبت‌به مدل‌های پیشین می‌بینیم که به‌گفته‌ی OpenAI، نشان از دستیابی به «سطح جدیدی از پیشرفت» است و ادعای «بسیار هوشمندتر بودن» مدل را تاحدی اثبات می‌کند. برای مثال، GPT-5 (بدون تفکر) توانست در آزمون ریاضی AIME 2025، نزدیک‌به ۲۹درصد بهتر از مدل GPT-4o که جایگزین آن شده، ظاهر شود. جالب اینکه مدل GPT-5 pro با ابزار توانست در همین آزمون امتیاز کامل را به دست آورد.

منبع:زومیت