دیجی لود | فروشگاه اینترنتی دیجی لود |
پسماندهای الکترونیکی حاوی مواد معدنی زمین با نرخ هشداردهندهای در حال انباشت در محلهای دفن زباله در سطح جهانی است، در شرایطی که بخش عمدهای از صنعت فناوری و بنگاههای تجربی، مسئله مدیریت دفع را بهصورت جدی مورد توجه قرار ندادهاند. در همین حال، این جریان پسماند حاوی مواد اولیه حیاتی مورد نیاز در زنجیرههای تأمین جهانی است.
نسخه اخیر گزارش “پایش جهانی پسماند الکترونیکی” حاکی از آن است که پسماند الکترونیکی جهانی در سال ۲۰۲۲ حاوی تقریباً ۶۸ میلیارد پوند فلز — شامل مقادیر قابل توجهی از مواد اولیه استراتژیک — بوده است. ارزش تخمینی این فلزات در پسماند الکترونیکی در سال ۲۰۲۲ بالغ بر ۹۱ میلیارد دلار بوده که مس، آهن، طلا و نیکل باارزشترین اجزای آن محسوب میشوند.
بر اساس این گزارش، بازیافت رسمی تنها موفق به استحصال ۲۸ میلیارد دلار از ارزش فلزات در سال ۲۰۲۲ شده و بازیافت غیررسمی نیز حدود ۱۲ میلیارد دلار دیگر به آن افزوده است. با این حال، مسئله کلیدی فراتر از این ارقام است؛ هنگامی که خسارت سالانه حدود ۷۸ میلیارد دلاری مرتبط با سلامت و محیط زیست به معادله اضافه شود، پسماند الکترونیکی به یک زیان خالص جهانی حدود ۳۷ میلیارد دلاری تبدیل میشود — رقمی که پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۴۰ میلیارد دلار افزایش یابد.
“توماس ویدرل”، رئیس شرکت Data Recycling of New England، خاطرنشان کرد که حل مسئله پسماند الکترونیکی بسیار پیچیدهتر از صرف بازیافت برای استخراج ارزش فلزات است. وی تأکید نمود که گزارشهای مرتبط غالباً مواردی از قبیل مواد خطرناک موجود در پسماند، محتوای کم مواد باارزش در هر دستگاه، و تمایل تولیدکنندگان به استفاده کمتر از طلا در محصولات جدید را نادیده میگیرند. قیمت ضایعات دستگاهها در حال حاضر مشابه ۱۵ سال پیش است، در حالی که هزینهها افزایش یافته و این امر بسیاری از بازیافتکنندگان را به سمت فروش مجدد سوق داده تا امکان تداوم فعالیت خود را حفظ کنند.
ویدرل در گفتوگو با TechNewsWorld اظهار داشت: «این آمار در سطح کلان امیدوارکننده به نظر میرسد، اما عملیات بازیافت به این سادگی نیست. عوامل متعددی باید در نظر گرفته شوند.»
چرا دادههای مرتبط با دفع، مسئله واقعی را منعکس نمیکنند؟
تری کلاسون، مدیرعامل شرکت Amplio (فعال در حوزه بازیابی داراییهای صنعتی)، افزود که بسیاری از بنگاههای تجاری انگیزه کافی برای مدیریت مؤثر پسماندهای الکترونیکی ندارند، چرا که فرآیند تأمین و خرید آنها عمدتاً بر جنبه تولید متمرکز است و در نتیجه ارسال تجهیزات به مراکز قراضه یا محلهای دفن زباله، آسانتر از دفع مسئولانه آنها به نظر میرسد.
وی در گفتوگو با TechNewsWorld اظهار داشت: «ارسال چندین محموله کامیونی از تجهیزات به یک قراضهفروش یا محل دفن پسماند، به مراتب سادهتر از اطمینانیافتن از دفع مسئولانه تکتک قطعات است. مدیران موجودی در کارخانهها نه منابع لازم و نه مأموریت مشخصی برای مدیریت صحیح پسماند الکترونیکی و امحای اصولی آن دارند؛ بنابراین این امر محقق نمیشود.»
مقیاس این چالش قابل توجه است. هر فرد بهطور متوسط سالانه حدود ۱۸ پوند پسماند الکترونیکی تولید میکند. تجهیزات بزرگتر و سنگینتر نظیر یخچالها، نسبت به محصولات الکترونیکی کوچک، از نرخ بازیافت بالاتری برخوردارند. ویدرل تأکید کرد که توصیف پسماند الکترونیکی به عنوان «معدن طلا»، روایتی گمراهکننده است چرا که اغلب دستگاهها حاوی حداقل ارزش قابل بازیافت هستند.
پیشرفت جهانی همچنان نابرابر است
“کلاسون از شرکت Amplio خاطرنشان ساخت که قیمت فلزات قراضهای، اگرچه نوسانی است، عموماً روندی صعودی داشته و ارزش پایهای برای داراییهای مستهلک ایجاد میکند. نرمافزار مبتنی بر هوش مصنوعی این شرکت، پیشبینیهای سود حاصل از فروش مجدد را با هزینههای قراضهسازی مقایسه نموده و استراتژی بهینه را انتخاب مینماید.
وی افزود: «در بسیاری از موارد، محصولات و ماشینآلاتی که فروش مجدد کامل آنها توجیه اقتصادی ندارد، حداقل میتوانند جهت استحصال ارزش خالص مثبت، به فرآیند قراضهسازی سپرده شوند.»
ایسماعل ولاسکو، بنیانگذار بنیاد آدورا، رویکردهای نوآورانه در مقابله با پسماند الکترونیکی را از طریق کاهش «منسوخسازی اجباری نرمافزاری» تا «استفاده مجدد جهانی سختافزار» در حال ظهور میبیند. وی اذعان داشت که تعداد محدودی از پلتفرمها، هدف خود را بر حل این چالش در مرحله طراحی متمرکز کردهاند. با این حال، شرکتها فاقد پلتفرمهای نرمافزاری عمومی و نیز ویژه صنعت هستند تا بتوانند راهکارهای خود را در مقیاس گسترده پیادهسازی نمایند.”
ولاسکو در گفتوگو با TechNewsWorld اظهار داشت: «برخی ائتلافهای صنعتی و شرکتها، بازارهایی برای جمعآوری و بازیافت محصولات الکترونیکی ایجاد نمودهاند. این رویکرد در شرایط فعلی، حداکثر اقدام انجامشده محسوب میگردد. با این حال، پلتفرمهایی که هدف خود را بر مداخله در مرحله طراحی متمرکز کرده باشند، بسیار محدود هستند.»
در زمینه بازیافت تجهیزات فرسوده، شرکتها عمدتاً به منابع داخلی متکی هستند. برخی از آنها با مشاورانی همکاری مینمایند که لزوماً تخصص تخصصی در حوزه الکترونیک ندارند.
وی تأکید کرد: «امکان مقیاسپذیری راهکارها در کاربردها و شرکتهای مختلف، و همچنین اطمینان از برقراری توازن مناسب میان ملاحظات مرتبط با فرم، ابعاد و عملکرد دستگاه الکترونیکی مورد نظر، از ضروریات این فرآیند است.»
فناوریهای نوین، شتابدهنده جریان بازیافت هستند
فرانسیس دسوزا، مدیرعامل شرکت Banyan.eco، پلتفرمی را برای ارزیابی قابلیت بازیافت و استفاده مجدد توسعه داده است که هدف آن ارائه مشخصات فنی به طراحان محصولات الکترونیکی در مرحله پیش از تولید است.
وی خاطرنشان کرد که کمبود منابع و تنشهای ژئوپلیتیک بهصورت ذاتی در این صنعت وجود دارد و افزایش حجم ضایعات الکترونیکی، فشارهای زیستمحیطی و اقتصادی را تشدید مینماید.
هدف نهایی، ارائه این مشخصات فنی به طراحان الکترونیک پیش از ورود دستگاهها به چرخه تولید است.
دسوزا در گفتوگو با TechNewsWorld اظهار داشت: «رشد پسماند الکترونیکی به معنای از دست رفتن حجم بالایی از منابع ارزشمند در محلهای دفن پسماند است» و تأکید کرد که دورریز سختافزارها به دلیل آلودگی ناشی از مواد سمی، چالشی زیستمحیطی ایجاد میکند.
وی افزود: «تأثیر اقتصادی تولید دستگاههای جدیدتر که به مواد اولیه گرانقیمتتر و نادرتر نیاز دارند، مدلی را شکل میدهد که با گذشت زمان، هزینههای مصرفکننده را افزایش میدهد.»
مدیریت تأمین و خرید، کلید کاهش پسماند است
لوک کریفیلد، مدیر ایجاد تقاضا در شرکت آمپلیو، پیشنهاد نمود که بنگاهها میتوانند با اجرای راهبردهای بهبودیافته در حوزه تأمین و بازیابی، پسماند الکترونیکی را کاهش دهند. برنامهریزی برای توسعه پایدار از مرحله تأمین آغاز میشود و این بخش میبایست ملاحظات مربوط به طول عمر و برنامه استفاده مجدد را در تصمیمهای خرید در کلیه تأسیسات ادغام نماید.
کریفیلد به تغییر جهت بازار به سمت سختافزارهای بازتولیدشده اشاره کرد که تحت تأثیر ضرورتهای تولیدی شکل گرفته است. در شرایطی که استفاده از یک قطعه بازسازیشده میتواند به معنای تداوم فعالیت یا توقف یک خط تولید باشد، تولیدکنندگان به استفاده از قطعات بازتولیدشده و دستدوم روی خواهند آورد.
وی افزود که بسیاری از سازمانها، فرآیند خرید را میان واحدهای مختلف غیرمتمرکز کردهاند و در این ساختار، خریداران عموماً بر اساس معیار «حداقلسازی هزینه خرید» انگیزهدهی میشوند، نه «کاهش مازاد تجهیزات در آینده».
کریفیلد در گفتوگو با TechNewsWorld اظهار داشت: «کاهش پسماند الکترونیکی با این اصل آغاز میشود: هرگز اقلامی را که نیاز ندارید، خریداری نکنید. بدیهی است عمل به این اصل به مراتب دشوارتر از بیان آن است.»
مقررات دولتی نیز نقش مهمی ایفا میکند. تصویب «مقررات طراحی سازگار با محیطزیست برای محصولات پایدار» (ESPR) در اتحادیه اروپا میتواند با ارتقای پایدارسازی محصولات از مرحله طراحی، تقاضای بازار را شتاب بخشیده و تمایل به استفاده مجدد از آنها را افزایش دهد.
وی خاطرنشان کرد که پسماند الکترونیکی، علاوه بر چالشهای فنی، مسئلهای مرتبط با فقدان شفافیت و کمبود دانش در میان بنگاهها نیز محسوب میشود.
روندهای نوظهور در بازیافت پسماند الکترونیکی
میگان کندی، بنیانگذار شرکت Orange Sparkle Ball، اظهار داشت که مراجع نظارتی، مشتریان و سرمایهگذاران بهطور فزایندهای شرکتها را به شفافیت بیشتر در مدیریت دستگاهها در پایان چرخه عمرشان ملزم مینمایند. این فشار، موجب ارتقاء سیستمهای رهگیری، افزایش عمر محصول، طراحی مبتنی بر قابلیت تعمیر و نیز گسترش برنامههای بازپسگیری محصولات شده است.
وی در گفتوگو با TechNewsWorld تأکید کرد: «ذینفعان در حال درک این واقعیت هستند که ضایعات الکترونیکی صرفاً پسماند محسوب نمیشوند، بلکه منبعی ارزشمند از قطعات و مواد معدنی استراتژیک به شمار میروند.»
برنامه «Penny Pickup» کندی بر یک چالش پایدار صنعت متمرکز است: جمعآوری دستگاهها پیش از تبدیل شدن به پسماند. این ابتکار با بهرهگیری از «ریز-لجستیک بدون انتشار آلایندگی» — شامل رباتهای خودران و دوچرخههای باربری الکتریکی — تجهیزات را مستقیماً از منازل، آزمایشگاهها و دفاتر بازیابی میکند.
کندی افزود: «ما گلوگاه مرحله آخر را برطرف میکنیم. اغلب برنامهها در دسترسی به منازل، آزمایشگاهها و دفاتر (در مراحل اولیه) ناکام میمانند. این، حوزه تخصصی ما است.»
با انتقال دستگاههای بازیابیشده به مراکز بازتولید و فرآوری محلی، این پلتفرم ضمن حفظ ارزش اقتصادی و اشتغال در جامعه، حجم تجهیزات الکترونیکی ارسالی به محلهای دفن پسماند را نیز کاهش میدهد.
منبع: دیجی لود
technewsworld
